تبلیغات
* روان شناسی ** ** psycology *

* روان شناسی ** ** psycology *
 
نویسندگان
ابر برچسب ها
لینک های مفید
تبلیغات

شرایط انتخاب دوستان
سؤال اساسی در ارتباط با انتخاب دوست،چگونگی (دوست یابی) است. قطعاً شما نیز علاقه مندید بدانید كه یك دوست شایسته چه ویژگیهایی باید داشته باشد تا با آگاهی كامل از آنها دوستانی را در زندگی برگزینید.
در این مقاله به بیان شرایط و صفات دوستان پسندیده خواهیم پرداخت. امید است با مطالعه ی صفحات آینده با اطمینان خاطر بتوانید دوستانی لایق برای خود انتخاب كنید.
1- ایمان و پارسایی
ایمان و پارسایی از ویژگیهای مهم یك دوست است زیرا یك انسان موحّد كه دین را با جان و وجود پذیرفته و به وجود بهشت و جهنّم عمیقاً باور دارد و از زوال دنیا و بقایای جهان آخرت نیز آگاه است،به خوبی می داند تنها از راه عبودیت و بندگی است كه می تواند سعادت دو جهان را كسب نماید. حال چگونه ممكن است چنین كسی،دوستانی داشته باشد كه اعتقادی به دین- در فكر- و نشانی از بندگان خدا- در عمل- نداشته باشند؟
آیا در فراز و نشیب زندگی این جهان كه حاصل اندیشه و كردار ما در آن،سرنوشت ابدی ما را در آن جهان رقم می زند،می توان كسی را به رفاقت برگزید كه غیر از دنیا زدگی و هواپرستی چیز دیگری در شخصیت او نقش نداشته است؟
روشن است كه انسان خردمند بویژه یك فرد مسلمان به حكم قرآن و عترت و عقل هرگز این گونه اشخاص را برای دوستی انتخاب نمی كند بلكه برای رشد و ترقی نفس خود دوستانی را انتخاب می نماید كه در حدّ امكان از ایمان و پارسایی بالایی برخوردار باشند. زیرا او به یقین می داند كه نتیجه ی دنیاپرستی و بی دینی و بی اعتقادی به ماورای طبیعت آن است كه نهال لرزانی به نام دوستی بر اساس منافع دنیوی شكل گیرد در حالی كه این نوع از دوستی نه تنها پایدار نخواهد ماند بلكه ثمره و بهره ی مناسبی نیز برای شخص به همراه نخواهد داشت و چه بسا میوه های تلخ و شومی نیز برای صاحب آن به بار آورد.
قرآن شریف در این رابطه آیات گوناگونی دارد كه در ضمن آنها،مردم و مؤمنان را از برقرار كردن پیوند دوستی و مودت با كافران و مشركان و منافقان بر حذر می دارد.
(لا یَتَّخِذِ المُؤمِنُونَ الْكافِرینَ أوْلیاءَ مِنْ دُونِ المُؤمِنینَ وَ مَنْ یَفْعَلْ ذالِكَ فَلَیْسَ مِنَ اللهِ فِی شَی ءٍ إلا أنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقیهً وَ یُحَذِّرُكُمُ اللهُ نَفْسَهُ وَ إلَی اللهِ الْمَصِیر). (1)
افراد با ایمان نباید به جای مؤمنان،كافران را دوست و سرپرست خود انتخاب كنند و هر كس چنین كند هیچ رابطه ای با خدا ندارد.
در این آیه خداوند تبارك و تعالی مؤمنان را از دوستی با كافران به شدّت نهی می كند. زیرا این دوستی ها عمدتاً جز به خاطر كسب قدرت و ثروت صورت نمی گیرد. واضح است كه همه ی اینها در دست خداست؛پس چه سود از دوستی با كسانی كه خود نیز در كسب آن امور محتاج دیگران هستند. در واقع قرآن در اینجا یك درس مهم سیاسی اجتماعی به مسلمانان می دهد و آن این است كه هرگز بیگانگان را به عنوان دوست و حامی خود نپذیرید. تاریخچه ی استعمار گویای آن است كه ظالمان استعمارگر همیشه در لباس دوستی و دل سوزی و اظهار محبت ظاهر شده و در نهایت بر آن جامعه تاخته و هر چه بود به یغما برده اند.
در بسیاری از روایات هم به خاطر این دوستی ها اشاره شده است. امام صادق (علیه السلام) می فرماید: هر كس را دیدید كه دوستی و دشمنی اش به خاطر دین نبود،بدانید كه او دین ندارد. (2)
آن حضرت در جای دیگر فرموده است: از مستحكم ترین دستاویزهای ایمان آن است كه به خاطر خدا و در راه دوستی او دوست بداری و به خاطر خدا دشمن بداری.
در مقابل این نوع رفاقتها كه به شدت نهی شده است،رفاقت و دوستی با اهل ایمان و تقوی است. اینجاست كه صحنه ی بالاترین موفقیت های صاحبان خرد و اندیشه است؛آنان كه دانسته و توانسته اند از عالم گسترده ی دنیا نخبگانی را گلچین كنند.
روایات زیادی در تشویق و توصیه به این گونه از دوستی و دوست گزینی آمده كه علاوه بر بیان اهمیت آن،مردم را ترغیب می كند تا پیوسته با اهل ایمان طرح دوستی و رفاقت بریزند.
قال رسول الله (صلّی الله علیه وآله وسلم):
اَلْمُؤمِنُ لِلْمُؤمِنِ كَالْبُنیَانِ یَشُدُّ‌ بَعْضُهُ بَعْضاً. (3)
افراد با ایمان نسبت به یكدیگر همانند اجزای یك ساختمان هستند كه جزیی از آن جزی دیگر را محكم نگاه می دارد.
همچنین آن حضرت ضمن این كه مؤمنان را هم چون یك روح می داند، (4) در وصف دوستان مؤمن می فرماید:
مَثَلُ الْمُؤمِنِ فِی تَوادِّهِمْ وَ تَراحُمِهِمْ كَمَثَلِ الْجَسَدِ إذَا اشْتَكی بَعْضُهُ تَداعی سائِرَهُ بِالسِّهَرِ وَ الحِمی. (5)
مَثَل افراد با ایمان در دوستی و نیكی با یكدیگر هم چون اعضای یك پیكر است كه چون بعضی از آن رنجور شود و به درد آید،اعضای دیگر را قرار و آرامش نخواهد بود.

2- عقل
عقل نیرویی است كه انسان به وسیله ی آن،حقایق عالم را درك می كند. امام صادق (علیه السلام) در تعریف عقل می فرماید:
ألْعَقْلُ ما عُبِدَ بِهِ الرَّحمنُ وَ اكْتُسِبَ بِهِ الْجِنان. (6)
عقل چیزی است كه به وسیله ی آن خدا پرستش می كند و بهشت به دست می آید.
مرحوم علامه طباطبایی هم در تفسیرالمیزان در تبیین معنای عقل چنین می گوید: عقل نیرویی است كه به وسیله ی آن انسان به حق و حقیقت شناخت پیدا می كند. (7) عقل چراغ هدایت و سرمایه ی بی نظیر درونی است كه اختصاص به انسان دارد و خداوند تبارك و تعالی آن را به درستی درك كند و آن گونه تدبیر و اندیشه نماید كه او را به سر منزل سعادت برساند.
شخصیت و ارزش هر فرد به میزانی است كه از عقل بهره مند است. در قرآن و روایات،عقل بسیار ستوده شده است تا آنجا كه به فرموده ی اولین امام معصوم (علیه السلام):
لا غِنیً كَالْعَقْلِ وَ لا فَقْرَ كَالْجَهْل. (8)
هیچ ثروتی چون خرد و هیچ فقری چون نادانی نیست.
عقل معیار سنجش خوب و بد است. اصولاً ثواب و عقاب الهی كه در آخرت به انسان تعلق می گیرد بر پایه ی معیار عقل و در ارتباطِ موجود میان دین و عقل قرار دارد. مثلاً قرآن از زبان اهل جهنم می گوید: (اهل آتش به نگهبانان جهنم گویند اگر ما گوش شنوا داشتیم و از عقل خویش استفاده می كردیم از اهل آتش نبودیم). (9)
بداند شناسنده ی نیك و بد
كه چیزی نباشد ورای خرد
خرد جانفروز و خرد دلگشای
خرد دستگیر و خرد رهنمای
خرد دور دارد ز كبر و منی
خرد ره نماید سوی روشنی
خرد باز دارد ز ناخوب كار
خرد راه جوید سوی كردگار
اگر پیر باشد كسی ور جوان
خرد دارد آموزگار روان
خرد بر تو آسان كند كارِ سخت
خرد داردت شاد و پیروزبخت (10)

3- حریص نبودن به دنیا
برخی به اشتباه چنین پنداشته اند كه دنیا به كلّی ناپسند و مذموم است. اما نخست باید دید منظور از دنیا چیست و چه بخشی از آن پسندیده نیست و كدام قسمت آن مذموم است؟ و چرا؟
حقیقت امر این است كه منظور از دنیا،این جهان مادّی و به اصطلاح همین سرای طبیعت است؛و به تأكید باید گفت دنیا به خودی خود نه تنها بد نیست بلكه به فرموده ی پیامبر گرامی اسلام (صلّی الله علیه وآله وسلم) دنیا مزرعه ی آخرت است. (11)
دنیا بستر خوبی برای تحصیل كمال و رسیدن انسان به مقامات بلند انسانیت است. یعنی آدمی با استفاده از نیروی (اختیار) با اتّكا به نیروی ایمان،مسیر تكامل را طی می كند و می تواند دنیا و آخرتی آباد برای خود برگزیند.
بنابراین اگر مواهب و نعمت های دنیا وسیله ای برای رسیدن به ارزشهای والای انسانی و سعادت جاودان باشد،چنین دنیایی هرگز بد نیست بلكه پلی است برای رسیدن به اهداف بزرگ و والا.
اما آنچه در مذمت دنیا آمده در واقع درباره ی دنیایی است بی هدف و بی نتیجه،و یا دنیایی كه خودش هدف آدمی قرار گیرد و به عبارت دیگر این كه هدف غایی و نهایی او دنیا باشد و بس. این دنیا و چنین نگاهی به دنیا مردود است.
لا خَیْرَ فی دُنْیا لا تَدَبُّرَ فیها. (12)
دنیایی كه در آن فكر و اندیشه نباشد و هدف والایی از آن تعقیب نشود،خیری در آن نیست.
قرآن كریم می فرماید:
وَ مَا الْحَیوهُ الدُّنیَا إلا مَتاعُ الْغُرُور. (13)
مفهوم این سخن قرآنی كه (زندگی دنیا متاع غرور است) آن است كه دنیا وسیله و ابزاری برای فریب كاری خود و دیگران می باشد. بدیهی است این حالت در مورد كسانی صادق است كه دنیا را هدف نهایی خود قرار دهند و به آن دل ببندند و آخرین درجه ی آرزوی شان وصول به آن باشد و از همین رو حرص به دنیا داشته باشند. این دنیا مذموم است زیرا طالبان آن بدون توجه به فنای این جهان تمام همّ و غمّ خود را در رسیدن به آن قرار می دهند.
از طرفی از آنجا كه دوستی های شایسته به دنیا محدود نمی شود و ارزش ونتیجه ی نهایی دوستی برای مؤمنان در آخرت گرفته می شود لذا برادران مؤمن باید دوستانی را برای خود انتخاب كنند كه حریص به دنیا نباشند.
روشن است كسانی كه حریص به دنیا باشند و بالاترین آرزوی شان رسیدن به مطامع دنیوی باشد بالأخره در جایی كه ادامه ی دوستی با منافع دنیوی آنها منافات داشته باشد از دوستی دست برداشته و ما را رها می كنند. اینان در طلب دنیا حد و مرزی نمی شناسند؛همان گونه كه در حدیث شریف آمده است:
مَنْهُومانِ لا یَشْبَعَانِ طالِبُ عِلْمٍ وَ طالِبُ دُنْیَا. (14)
دو كس سیری ندارند: طالب علم،و طالب دنیا.

4- اعتدال و میانه روی
آیا به راستی هرگز به این نكته فكر كرده اید كه چرا میانه روی در زندگی ما كمتر به چشم می خورد؟ متأسفانه باید گفت كه در قشر وسیعی از جامعه،خصوصاً در میان جوانان معمولاً احساسات و عواطف تعیین كننده ترین عامل در شكل گیری نحوه ی رفتار فرد هستند. بر همین اساس آنان در بسیاری از مسایل اجتماعی و از جمله در دوست یابی دست خوش احساسات شده و عواطف حاكم بر عقل آنان می گردد؛در نتیجه از مرز اعتدال و میانه روی خارج شده و در دوستی دچار تفریط و افراط می شوند. البته طبیعی است كه احیاناً در ابتدای دوستی یك نوع محبت و انس وافر احساس می شود كه به غلط این تصور را ایجاد می كند كه گویا به مرتبه ی والایی از همدلی و هم فكری رسیده است امّا در ادامه ی كار مشاهده می شود كه نه تنها چنین تصوری حقیقت نداشته است بلكه مشكلات تازه ای نیز فرا روی او قرار گرفته است. اما اسلام كه دین اعتدال ومیانه روی است اكیداً دستور می دهد كه از مرز اعتدال خارج نشوید.
(وَ كَذَلِكَ جَعَلْناكُمْ اُمَّهً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَی النّاسِ وَ یَكُونَ الرَّسُولُ عَلَیْكُمْ شَهیداً). (15)
این گونه شما را مردمی میانه رو قرار دادیم تا الگویی پسندیده برای ملتهای دیگر باشید همان گونه كه پیامبر (صلّی الله علیه وآله وسلم) الگویی پسندیده برای شماست.
قرآن كریم مسلمانان را در تمامی مسایل اجتماعی و انفرادی به عقل و تدبر و میانه روی سفارش كرده است. در دوستی هم با آن همه تأكید و سفارش كه بر آن دارد اما طرح دوستی را بر پایه ی اعتدال و میانه روی امضا می كند. اسلام توصیه می كند كه در دوستی و رفاقت با دیگران نه آن چنان باشیم كه هم چون بیگانگان با یكدیگر رفتار كنیم و خود را نسبت به آداب و حقوق دوستی بی اعتنا نشان دهیم و نه آن چنان كه تمام اسرار زندگی خود و خانواده ی خود را برای آنان نمایان كنیم بلكه می باید در دوستی ها روش صحیح و پسندیده ی میانه روی را سرمشق خود قرار دهیم و از هر گونه افراط و تفریط بپرهیزیم؛چنان كه پیامبر اكرم (صلّی الله علیه وآله وسلم) فرمود:
أحْبِبْ حَبیبَكَ هَوْناً ما عَسی أنْ یَكُونَ بَغیضُكَ یَوْماً ما وَ أبْغِضْ بَغیضَكَ هَوْناً ما عَسی أنْ یَكُونَ حَبیبَكَ یَوْماً ما. (16)
دوست خود را در حدّ اعتدال دوست بدار چرا كه ممكن است روزی دشمنت شود و دشمنت را نیز در همین حد دشمن بدار زیرا ممكن است روزی دوستت شود.
و امیر مؤمنان علی (علیه السلام) هم چنین فرمود: اگر خواستی پیوند برادری و رفاقت را ببُری جای دوستی برایش باقی گذار كه اگر روزی خواستی باز گردد و بار دیگر با تو دوست شود،بتواند چنین كند. (17)

5- آیینه بودن
یكی از ویژگیهای دوستان با وفا و صمیمی آن است كه در سلوك و معاشرت با یكدیگر آن چنان از نظر روحی به یكدیگر نزدیك هستند كه حتی كمترین و ظریف ترین نكات مثبت و منفی وجود هر یك از دید طرف مقابل پنهان نمی ماند. و در یك كلام هم چون آیینه ای برای دوست خود می باشد. چه زیبا فرمود پیامبر خدا (صلّی الله علیه وآله وسلم) كه:
اَلْمُؤمِنُ مِرآهُ الْمُؤمِن. (18)
مؤمن آیینه ی برادر مؤمنش می باشد.
دوست واقعی،صفات پسندیده ی دوست خود را به دیده ی قبول می نگرد و او را نسبت به آنها كاملاً تشویق می كند و با تدبیر خود او را یار و مددكار است تا روز به روز در آن خصلت های نیكو بهتر و موفق تر باشد و در مقابل اگر كوچكترین لغزش و خطایی در وجود دوست خود ببیند مثل آن است كه این نقطه را در آیینه ای شفّاف دیده باشد،بلافاصله آن را به وی تذكر می دهد و در صدد مخفی نمودن آن از دیگران و زدودن آن عیب بر می آید. در واقع او لغزش و عیب دوست خود را لغزش و عیب خود دانسته و تمام همت خود را صرف كمك به او در برطرف كردن آن می كند اما نه از سر عیب جویی و استهزا كه صفت اشرار و منافقان است بلكه به نیّت اصلاح و خیرخواهی.
آری دوست واقعی آن است كه اگر از برادر مؤمن خود خطا و اشتباهی ببیند،آن را به او یادآور شود نه این كه از كنار آن بگذرد و یا آن طور كه سیرت چاپلوسان و متملّقان است از آن تعریف كند. زیرا چه بسا با چنین رفتاری،آن صفت سالهای سال در او باقی بماند و از آن غافل باشد. حال اگر خطای فرد نه یك خطای معمولی بلكه خطایی باشد كه به لحاظ شرعی مورد مذمّت و نهی قرار گرفته باشد،بر شخص (دوست) واجب است كه از باب امر به معروف آن را به او گوشزد كند و از انجام آن بر حذر دارد و چنان كه یك ضعف اخلاقی را در دوست خود ملاحظه می كند از آنجا كه آیینه ی دوست خود است باید تذكر دهد تا آن عیب از او برطرف شود كه این خود بهترین نوعِ دوستی است؛همچنان كه امام صادق (علیه السلام) می فرماید:
أحَبَّ النّاسِ إلَیَّ مَنْ أهْدی إلَیَّ‌ عُیُوبی. (20)
بهترین دوستان من كسانی هستند كه عیوب مرا به من تذكر دهند.
و نیز حسن بن علی (علیه السلام) می فرماید:
مَنْ أحَبَّكَ نَهاكَ وَ مَنْ أبْغَضَكَ أغْراكَ. (21)
دوست واقعی تو كسی است كه تو را از بدیها باز دارد و دشمنت كسی است كه تو را به بدیها و شرارت تحریك كند.
از صحبت دوستی برنجم
كاخلاق بدم حَسَن نماید
عیبم هنر و كمال بیند
خارم گل و یاسمن نماید
كو دشمن شوخ چشمِ ناپاك
تا عیب مرا به من نماید (22)

6- اخلاق نیكو
حسن خلق آن است كه فرد به اخلاق و صفات پسندیده ی انسانی و اسلامی مزیّن شده باشد و با خوی خوش،اخلاق نیكو و اعمال و كردار خود را تطبیق دهد و نحوه ی برخورد و روابط خود را با دیگران تنظیم كند.
اهمیت این خصیصه به قدری است كه خداوند تبارك و تعالی پیامبرش را چنین توصیف كرده:
(وَ إنَّكَ لَعَلی خُلُقٍ عَظیم). (23)
ای پیامبر در حقیقت تو به خُلقی نیكو و عظیم آراسته ای.
از سوی دیگر آن حضرت نیز هدف از بعثت خود را تمام مكارم اخلاقی معرفی فرموده است كه:
بُعِثْتُ لاُتَمِّمَ مَكارِمَ الأخْلاق. (24)
و ارزش بشر را به پنج چیز دانسته است: دین ، عقل ، حیا ، حسن خلق و ادب.
این مطلب به روشنی در همه جا هویدا است كه موفق ترین اعضای یك جامعه كسانی هستند كه از اخلاق نیكو برخوردارند. اینان هستند كه در قلوب جامعه جای دارند و می توانند مؤثرترین افراد در جامعه باشند. اخلاق نیكو در تسكین دردها- چه دردهای جسمی و چه دردهای روانی- تأثیرگذار است تا آن حد كه می تواند معالجه ی بیماریها را تسریع كند. به همین لحاظ از شرایط لازم برای یك پرستار،داشتن خلق نیكوست. زیرا پرستار با خوش خلقی می تواند مؤثرتر از هر داروی ظاهری،آرامش را به روح بیمار تزریق كند.
یكی از ویژگیهای دوستان شایسته،داشتن اخلاق نیكو است. زیرا آنان كه پیمان رفاقت و انس و محبت با دیگران بسته و به دست محنت یكدیگر را برای یك دوستی پایدار فشرده اند،تنها با اخلاق نیكو و خوشرفتاری است كه می توانند دوستی هایشان را حفظ و تقویت كنند.
من ندیدم در جهانِ جست و جو
هیچ اهلیّت به از خُلق نكو

7- آزمایش
پس از بیان شرایط دوستی و این كه چه كسانی را باید جهت معاشرت و دوستی بپذیریم،این سؤال مطرح می شود كه: چگونه می توان از وجود صفات مورد بحث در شخص مورد نظر اطمینان حاصل كرد و دانست كه آیا انتخاب انجام شده انتخاب صحیحی بوده است یا نه؟
در جواب باید گفت كه اسلام برای این منظور،راه را روشن كرده و دستورالعمل لازم را ارایه فرموده است. اسلام یكی از شرایط انتخاب دوست را آزمایش شخص مورد نظر قرار داده و دوستی بدون آزمایش را صحیح ندانسته است.
قال علی (علیه السلام):
مَنْ إتَّخَذَ أخاً بَعْدَ حُسْنِ الإختِبَارِ دامَتْ صُحْبَتُهُ وَ تَأكَّدَتْ مَوَدَّتَهُ وَ مَنْ إتَّخَذَ مِنْ غَیْرِ اخْتِبارٍ ألْجَأهُ الإضْطِرارُ إلی مُرافَقَهِ الأشْرار. (25)
امام علی (علیه السلام) می فرماید:
كسی كه پس از آزمایش دوستی برگزیند رفاقتش پایدار و مودّتش استوار خواهد ماند و كسی كه ناسنجیده و بدون آزمایش با دیگران پیمان دوستی بندد ناچار به رفاقت اشرار و افراد فاسد تن در می دهد.
پروین نشان دوست درستی و راستی است
هرگز نیازموده كس مدار دوست
پس اگر بخواهیم در زندگی دوستانی داشته باشیم كه در سعادت و تكامل مادی و معنوی ما مقید باشند باید ملاكها و شرایط گزینش را در نظر بگیریم كه ایمان و پارسایی،عقل،اعتدال و میانه روی،آیینه ی یكدیگر بودن،اخلاق نیك و حرص به دنیا نبودن از لوازم حتمی آن می باشد.

پی نوشت ها:

1. سوره ی آل عمران،آیه ی 28.
2. بحارالانوار،ج61،ص 150 .
3. جامع الاخبار،ج1،ص 85.
4. اَلْمُؤمِنُونَ كَالنَّفسِ الْواحِدَه.
5. بحارالانوار،ج11،ص 150 .
6. اصول كافی،ج1،ص 11.
7. تفسیرالمیزان،ج17،ص266.
8. نهج البلاغه،حكمت 51.
9. سوره ی ملك،آیه ی 10 ؛ و قالوا لو كنّا نسمع أو نعقِل ما كنّا فی أصحاب السّعیر.
10. قانعی طوسی.
11. عوالی الآلی،ج1،ص 266.
12. بحارالانوار،ج1،ص 174.
13. سوره ی آل عمران،آیه ی 185.
14. بحارالانوار،ج2،ص34.
15. سوره ی بقره،آیه ی 143.
16. نهج الفصاحه،حرف الف،شماره ی 74.
17. نهج البلاغه،كلام 31.
18. گلستان سعدی،باب هشتم،در آداب صحبت.
19. بحارالانوار،ج77،ص 271.
20. بحارالانوار،ج78،ص 249.
21. بحارالانوار،ج78،ص 90 .
22. سعدی.
23. سوره ی قلم،آیه ی 4 .
24. بحارالانوار،ج70،ص 372 .
25. غررالحكم،ص 416.

نویسنده: غلامرضا بهرامی




طبقه بندی: دوست و دوست یابی و آفات دوست،
برچسب ها: شرایط انتخاب دوستان،
[ سه شنبه 28 شهریور 1391 ] [ 12:22 ب.ظ ] [ hassan ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

آخرین مطالب
لیست آخرین مطالب
موضوعات
لینک های مفید
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :